Τα στάδια του ύπνου

Home / Αγωγή υγείας & θρέψης / Τα στάδια του ύπνου
Τα στάδια του ύπνου

Τα στάδια του ύπνου

Τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν κοιμόμαστε

Ο ύπνος είναι μια περίοδος σωματικής και ψυχικής ανάπαυσης κατά την οποία αναστέλλονται μερικώς ή πλήρως λειτουργίες όπως η συνείδηση και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων ενώ επιβραδύνονται οι σωματικές λειτουργίες (όπως ο καρδιακός ρυθμός, η ταχύτητα αναπνοής κλπ) σε βαθμό όμως που να μπορούν εύκολα να επανέλθουν στου φυσικούς τους ρυθμούς κατά την αφύπνιση.

Η διαδικασία του ύπνου και της αφύπνισης , όπως και πολλές από τις λειτουργίες του σώματος έχουν κυκλικό χαρακτήρα. Ο 24ωρος κιρκάδιος ρυθμός που συντηρεί τον ανθρώπινο οργανισμό συμπεριλαμβάνει τις φυσιολογικές αλλαγές μεταξύ ύπνου και αφύπνισης.
Ο όρος «κιρκάδιος ρυθμός» αναφέρεται στην συνεχόμενη κυκλική επικοινωνία που συμβαίνει στο σώμα μας και ενορχηστρώνει τον φυσιολογικό συγχρονισμό μεταξύ του ανθρώπινου οργανισμού και των περιβαλλοντικών αλλαγών που συμβαίνουν κατά την 24ωρη κυκλική εναλλαγή μέρας και νύχτας.

Για παράδειγμα, η έναρξη του σκότους και η ταυτόχρονη αποχώρηση του φωτός είναι ένας σημαντικός εξωγενής παράγοντας που συμβάλλει, εν μέρει,  στην έναρξη της διαδικασίας του ύπνου, προωθώντας την παραγωγή της μελατονίνης από την επίφυση . Οι αυξημένες συγκεντρώσεις μελατονίνης στην κυκλοφορία του αίματος δημιουργούν το αίσθημα της υπνηλίας ενώ προκαλούν και μείωση της θερμοκρασίας του σώματος. Σε έρευνες έχει παρατηρηθεί ότι συμπληρώματα μελατονίνης εξομαλύνουν τον ύπνο και βελτιώνουν ην ποιότητα του. Εκτός από την μελατονίνη, παρατηρούνται και αυξημένες συγκεντρώσεις αδενοσίνης κατά την έναρξη του ύπνου. Η αδενοσίνη πιθανολογείται ότι είναι ένα υποπροϊόν της διάσπασης νουκλεοτιδίων αδενίνης που συμβαίνει κατά την διάρκεια που είμαστε ξύπνοι και όταν επικοινωνεί με τους υποδοχείς αδενοσίνης του εγκεφάλου προωθεί τον ύπνο.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου, συμβαίνουν συστηματικές αλλαγές στις φυσιολογικές λειτουργίες του σώματος που περιλαμβάνουν μεταβολές της δραστηριότητας των εγκεφαλικών κυμάτων, μείωση του καρδιακού ρυθμού, της πίεσης του αίματος, αλλαγές στην αναπνοή και στον κορεσμό οξυγόνου του αίματος. Ενώ μειώνεται και η θερμοκρασία του σώματος. Αυτές οι φυσιολογικές αλλαγές μειώνουν τις ενεργειακές δαπάνες και βοηθούν στην έναρξη και διατήρηση του ύπνου.

Ο ύπνος διαφοροποιείται σε δύο τύπους οι οποίοι έχουν να κάνουν με την ταχύτητα κίνησης των οφθαλμών κατά την διάρκεια της κατάκλισης. Τον πρώτο τον χαρακτηρίζει η μη ταχεία κίνηση των οφθαλμών (Non Rapid Eye Movement, NREM) και τον δεύτερο η ταχεία κίνηση των οφθαλμών (Rapid Eye Movement, REM).

Στάδια του ύπνου

Αν και την κίνηση των ματιών ανιχνεύεται σε δύο τύπους, η ταχεία φάση του (REM) χαρακτηρίζεται από ύπαρξη ονείρων και αύξηση στην ενοποίηση της μνήμης. Η NREM είναι μία κατάσταση ύπνου στην οποία δεν υπάρχουν όνειρα και χωρίζεται σε 4 στάδια στα οποία βρισκόμαστε και τον περισσότερο χρόνο ύπνου μας.

Τα στάδια 1-4 αριθμούνται με αύξουσα σειρά ανάλογα με το πόσο βαθύς είναι ο ύπνος σε κάθε στάδιο, κάτι το οποίο μετράται με τις αλλαγές της δραστηριότητας των εγκεφαλικών κυττάρων. Το πρώτο στάδιο στην NREM επέρχεται πρώτο και  θεωρείται ότι είναι ένα στάδιο χαλάρωσης, είναι το πιο ελαφρύ στάδιο ύπνου και διαταράσσεται πολύ εύκολα ενώ αντιπροσωπεύει το 2-5% στου συνολικού χρόνου του ύπνου. Στην συνέχεια ακολουθεί το στάδιο 2 του ύπνου, το οποίο χαρακτηρίζεται από βαθύτερο ύπνο και αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του συνολικού χρόνου ύπνου (45-55%). Τα στάδια 3 και 4 , κοινώς ονομάζονται «βαθύς ύπνος» αφού η δραστηριότητα των εγκεφαλικών κυμάτων είναι πολύ αργή, συμβαίνουν διαδοχικά μεταξύ τους και εμφανίζονται κυρίως στο πρώτο τρίτο του νυκτερινού ύπνου. Σε έναν ισορροπημένο νυχτερινό ύπνο, ο ύπνος REM αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα τέταρτο του συνολικού χρόνου του ύπνου και αρχίζει να εμφανίζεται μετά την πρώτη 1-1,5 ώρα μετά την έναρξη του ύπνου .

Κάθε ένα από τα δύο στάδια ύπνου συμβαίνουν για λίγα λεπτά διαδοχικά σε ένα κύκλο του ύπνου και σε έναν κανονικό νυχτερινό ύπνο συμβαίνουν 5-7 τέτοιες εναλλαγές-κύκλους.

Το πέρασμα μέσα από τα διαφορετικά στάδια του ύπνου NREM και διαμέσου του ύπνου REM είναι ένα συστατικό της «αρχιτεκτονικής του ύπνου», ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την οργάνωση των σταδίων του ύπνου κατά τη διάρκεια του.

Ακολουθεί ένα παράδειγμα της αρχιτεκτονικής του ύπνου κατά τη διάρκεια 7 ωρών ύπνου για ένα φυσιολογικό   ενήλικα:
Έναρξη ύπνου=> NREM σταδίου 1, 2, 3, 4, 2, 3, 4, 2=>
REM=> NREM σταδίου 1, 2, 3, 4, 3, 2=>
REM=> αφύπνιση=>
NREM σταδίου 1, 2, 3, 4, 3, 2=>
REM=> NREM σταδίου 1, 2=>
αφύπνιση; NREM σταδίου 1, 2, 3, 4, 3, 2=>
REM=> NREM σταδίου 2, 3, 2.

Παρατηρούμε σε αυτό το παράδειγμα ότι ο ύπνος REM έρχεται μετά από το στάδιο 2 του NREM ύπνου και μπορεί να ακολουθείται είτε από το στάδιο NREM 1 ή 2 του ύπνου ή από αφύπνιση .

Το ξύπνημα από REM ή NREM σταδίου 1 ή 2 είναι φυσιολογικό για υγιείς ενήλικες. Αυτό το παράδειγμα δείχνει την προοδευτική σειρά μέσω των σταδίων του ύπνου, αλλά δεν εξετάζει την διάρκεια του χρόνου που δαπανάται σε κάθε στάδιο. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι όσο ο νυχτερινός ύπνος συνεχίζεται, η διάρκεια του NREM σταδίου 3 και 4 του ύπνου μειώνεται ενώ η διάρκεια του ύπνου REM αυξάνεται.

Η αρχιτεκτονική του ύπνου αλλάζει με την ηλικία. Για παράδειγμα, καθώς τα παιδιά γίνονται ενήλικες, λιγότερος χρόνος ξοδεύεται σε REM και NREM στάδια 3 και 4, ενώ περισσότερος χρόνος δαπανάται στο κρεβάτι χωρίς να κοιμούνται (αναφέρεται ως αυξημένη λανθάνουσα κατάσταση ύπνου) και στην φάση της αφύπνισης που βρίσκεται μέσα στα στάδια του ύπνου.

Leave a Reply

Your email address will not be published.